Artroz, eklem kıkırdağından başlayıp, zamanla eklemin öteki dokularını da etkisi altına alan aşınma ve yıpranma, yani bir dejenerasyon ( yozlaşma) dır.

Eklemlerdeki bozulmalar, kural olarak organizmada gelişmenin durması ile başlar. 40 yaşını aşmış insanların hemen hemen hepsinin eklemlerinde, az veya çok aşınma ve yıpranma vardır. Yılların ilerlemesiyle birlikte artan bu bozulmalar, insanların ancak pek azında bir yakınma nedeni olur. Bu bozulmalar en erken boyunda daha sonra diğer eklemlerde oluşur. Kişinin yaşamını zorlaştırması bakımından önemli olan yerleşim bölgeleri ise, vücut ağırlığını taşıyan diz ve kalçalardır.

Artrozlar eklemlerde, yangılı romatizmal hastalıklar kadar insanların yaşamlarını zorlaştıracak yıkım yapmazlar. Tam sakatlık yok denecek kadar azdır. Bilinçli bir tedavi  ve yakın ilgi, çok kez bunun için yeterlidir. Bu nedenle de, toplumun büyük bir çoğunluğunda görülen ve büyük oranda iş gücü kaybına neden olan artrozları ve tedavilerini hekimlerin iyi tanımaları gerekir.

Artrozun en belirgin bulguları şunlardır;

• Eklem ağrısı
• Hareketsizlik sonrası tutukluk
• Eklem hareketinde kısıtlık
• Şekil bozukluğu (deformite)

Çevresel eklemlerin arasında  en sık görüleni diz eklemi artrozunu (GONARTROZ) dur. Gonartroz, bireyin yaşamını  geniş ölçüde zorlaştıracağı gibi, bazen onu yürüyemez duruma bile getirebilir. İlk ve en önemli belirtisi ağrıdır. Ağrı hareketle artar, istirahatla azalır veya kaybolur. Eklem tutukluğu sabahları veya uzun süren istirahat döneminde ortaya çıkar. Bu tutukluk kısa sürer, nadiren 15 dk’nın üstüne çıkabilir. İlk hareketle giderek azalır. Eklem hareket açıklığı zamanla azalır. Eklem giderek bozulur ve deforme olur. Kıkırdak kaybına bağlı olarak hareketle ve muayene sonrasında sesler duyulur. Eklem çevresinde lokal hassasiyet ile çok az şişme ve ısı artışı görülebilir. Hasta ayağını tam olark uzatamayabilir. Diz çevresi ve adalesinde zayıflama görülebilir.Dizleri tutan bağlarda gevşemeler oluşur. Sonuç olarak da O veya L şeklinde diz görüntüleri ortaya çıkabilir. Özellikle merdiven inmek, yürümek, çömelmek ağrıyı arttırır.

Yaş, cinsiyet ve şişmanlıkla direkt bağlantısı vardır. 50 yaş üzeri kilolu hanımlarda görülme olasılığı fazladır.

TEDAVİ:

• MEDİKAL TEDAVİ

Ağrıyı azaltmak için basit ağrı kesiciler, kortizon içermeyen romatizmal ilaçlar kullanılır. Bunların hastalığın gidişatı üzerine etkisi yoktur. Sadece ağrı ve buna bağlı günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlığı bir dereceye kadar azaltırlar. Son yıllarda bunlara ilave olarak kıkırdak besleyici ve tamir edici özelliği olan yeni ilaçlar, tablet ve ampul olarak kullanılmaktadır.

• İSTİRAHAT

Gonartozlu ekleme aşırı yüklenmeler önemlidir. Günde en az iki kez 30 ile 60 dk’lık istirahat dönemleri çok yararlı olur. Gerekirse çalışma düzeni ve çalışma koşullarında değişimler yapılır. Ağrılı eklemin istirahatini sağlamak için destekleyici cihazlar kullanılır.

• EGZERSİZ

Uygun egzersizler doktor ve fizyoterapist tarafından önerilir ve öğretilir.

• FİZİK TEDAVİ

Sıcak uygulamalar kas gerginliğini ve ağrıyı azaltır. Hasta evinde sıcak su torbaları, sıcak havlular, enferaruj lambaları, parafin ve sıcak paketlere kadar değişik seçenekler kullanabilir. Fizik Tedavi merkezlerinde  uygulanan ultrason, kısa dalga ve radar gibi derin ısıtıcılar aynı amaçla kullanılır. Ayrıca hidroterapi çok büyük yarar sağlar.

• HASTALIĞI HAZIRLAYAN NEDENLERİN DÜZELTİLMESİ

Baston kullanımı veya koltuk değneği, deformite varsa cihazlama ve alçılama yapılabilir. Kilolu hastaları ideal kiloya getirmek için diyet programları uygulanır. Bacak uzunluğu farkı

 2 cm üzerinde ise yükseltici tabanlıklar verilir.

• CERRAHİ TEDAVİ

Ortopedik cerrahi için, istirahatle geçmeyen, medikal ve fizik tedaviye cevap vermeyen şiddetli eklem ağrısı, günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmekte ve kendi bakımını yapmakta zorlanan ve deformitesi olan kişilere Osteotomi veya artroplasti uygulanabilir.Artroplastinin belirli bir ömrü olduğundan mümkün olduğu kadar geç yaşlarda yapılmalıdır. Daha gençlerde ise artroplastiyi önlemek veya geciktirmek için ‘yüksek tibial Osteotomi’ denen dizilimi ayarlamak için ufak cerrahi girişimler yapılabilir. Ortopedik cerrahi girişiminden önce veya sonra muhakkak bir rehabilitasyon programı uygulanmalıdır.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı